Trainen uit schuldgevoel: wat die sessie je kost

Een training die je uit schuldgevoel doet, kost je vaak meer dan hij oplevert. De volledige belasting zet je neer, alleen komt de prikkel er niet, omdat je het niveau niet haalt waarop je lichaam zich aanpast. De vermoeidheid telt wel mee en die neem je mee naar de sessie die er wél toe deed.

Herkenbaar: woensdagavond, kwart over acht. Vier intervallen op het programma. Drie keer al naar je fiets gelopen en weer teruggegaan. Geen zin, benen die er niet zijn en toch ga je. Niet-trainen voelt nog erger dan slecht trainen en dus ga je.

Dat gevoel is precies het probleem. Het is het deel waar bijna geen enkele coach naar vraagt.

Waarom die training niets oplevert

Je haalt het niveau niet. Trainen werkt via een prikkel die zwaar genoeg is om je lichaam tot aanpassing te dwingen. Ga je met tegenzin en zware benen, dan haal je vaak net niet het vermogen van een goede dag. Dat lijkt weinig, maar bij een drempeltraining is dat het verschil tussen op je drempel zitten en er net onder. De moeite doe je wel, de opbrengst mis je.

De vermoeidheid telt wel gewoon. Je lichaam maakt geen onderscheid tussen een goede en een matige sessie als het de rekening opmaakt. Er staat een uur belasting en die moet worden verwerkt, ook al leverde hij niets op.

Je zenuwstelsel staat al aan voor je begint. Trainen met tegenzin en spanning is niet hetzelfde als trainen met zin. De spanning die je erbij oproept, vraagt meer tijd om af te schakelen. Dat zie je soms terug in je nacht.

Tel die drie bij elkaar op en je hebt de volledige prijs betaald voor een half resultaat. Doe dat een paar keer per week en dat stapelt zich op.

Het verschil tussen geen zin en niet kunnen

Dit is de nuance die ertoe doet, want niet elke tegenzin is een signaal.

Geen zin verdwijnt meestal na tien minuten. Inwarmen, het lichaam komt op gang en halverwege de eerste interval merk je dat het gewoon gaat. Dat is normaal en dat hoort erbij. Wie alleen traint als hij er zin in heeft, traint drie keer per maand.

Niet kunnen verdwijnt niet. Na het inwarmen ligt je hartslag bij hetzelfde tempo duidelijk hoger dan normaal. De benen blijven zwaar. Het vermogen komt niet, hoe hard je ook duwt. Dat is dan waarschijnlijk geen mentale kwestie, maar een lichaam dat je iets vertelt.

Het onderscheid maak je in de eerste tien minuten, niet vooraf op de bank. Vandaar dat je vaak beter kunt beginnen en dan pas beslissen.

Hoe je het patroon doorbreekt

Spreek vooraf af wanneer je stopt. Voor elke sleutelsessie zet je één concreet getal neer waaronder je afbreekt: een tempo, een vermogen, een hartslag bij een bepaalde inspanning. Haal je dat na de warming-up niet, dan wordt het een rustige duurloop of ga je naar huis.

Dat lijkt een detail en het is het niet. Het verplaatst de beslissing van je vermoeide zelf halverwege de sessie naar je uitgeruste zelf van tevoren. Afbreken is dan het plan volgen in plaats van opgeven en dat verschil is precies waar het schuldgevoel zat.

Zet bij elke rustdag waaróm hij er staat. Er staat dan geen “rust” in je agenda, maar “rust, want zaterdag staat de lange duurloop”. Lees dat terug op het moment dat je hem wilt overslaan. Een rustdag met een reden is een keuze; een lege rustdag voelt als niks doen.

Kijk naar wat je zou doen als niemand het wist. Stel dat je training nergens verschijnt en niemand er ooit naar vraagt. Zou je hem dan nog doen? Bij een deel van je sessies is het antwoord nee. Dat zijn de trainingen die je voor je schema doet en niet voor je doel.

Waar dit vandaan komt

Bij de sporters die hier vastlopen is het zelden een karaktertrek. Vaker is het een gewoonte die is ontstaan uit iets goeds. Consequent, afspraken nakomen, een doel hebben. Precies die eigenschappen maken je een goede sporter, tot het moment waarop ze zich tegen je keren.

Wat er dan gebeurt is dit: het schema wordt belangrijker dan waar het schema voor bedoeld was. Afvinken wint het van gebruiken. Omdat afvinken makkelijker meetbaar is dan aanpassen, wint het bijna altijd.

Wanneer het meer is dan een gewoonte

Merk je dat je onrustig of prikkelbaar wordt van een dag niet trainen, dat je door klachten heen traint, of dat sport het laatste is wat je durft te laten vallen, dan is er waarschijnlijk meer aan de hand dan een strak schema. Wat dat is, kan ik hier niet zeggen en een schema lost het ook niet op. Leg het voor aan je huisarts of aan een psycholoog met ervaring in sport.

Veelgestelde vragen

Is het slecht om te trainen als je er geen zin in hebt? Nee, niet per se. Iedereen heeft dagen waarop de zin pas na tien minuten komt. Het gaat om het verschil tussen geen zin en niet kunnen. Zware benen, een hogere hartslag bij hetzelfde tempo en slecht geslapen: dat is geen motivatieprobleem. Dat is een signaal.

Hoe weet ik of ik uit schuldgevoel train? Vraag jezelf af wat je zou doen als niemand het ooit zou weten. Zou je de training dan nog steeds doen? Is het antwoord nee, dan train je voor je schema en niet voor je doel. Een andere aanwijzing: hoe voelt het om een sessie over te slaan? Onrust en schuld wijzen op plicht, niet op ambitie.

Wat kost een training uit schuldgevoel precies? De belasting zet je wel neer, de prikkel vaak niet. Het vermogen of tempo haal je niet, dus train je onder het niveau waarop aanpassing ontstaat, terwijl de vermoeidheid gewoon meetelt. Daar komt bij dat een gespannen zenuwstelsel meer tijd nodig heeft om af te schakelen en dat zie je terug in je nacht.

Hoe stop ik met trainen uit plichtsgevoel? Spreek vooraf af wanneer je afbreekt, met één concreet getal: een tempo, een vermogen, een hartslag. Dan neemt je uitgeruste zelf de beslissing in plaats van je vermoeide zelf halverwege de sessie. Zet bij elke rustdag in je schema waaróm hij er staat, zodat het een keuze is en geen gemis.

---

Bronnen:

• Marcora S.M., Staiano W. & Manning V. (2009). Mental fatigue impairs physical performance in humans. Journal of Applied Physiology, 106(3), 857 tot 864. PMID 19131473.

---

Herken je dit? Dan is de kans groot dat je hoofd bij jou het zwakste punt is. Doe de gratis Prestatiescan: twintig vragen, vier minuten en je weet waar het bij jou vastloopt.